Ochrona sygnalistów

Nie, projekt ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa zakłada, iż ochronę będą musiały zapewnić nie tylko podmioty prywatne, ale również instytucje, organy, urzędy i agencje sektora publicznego.

Dyrektywa oraz polski projekt ustawy zakładają uniwersalne podejście, podkreślając, że mechanizmy zgłaszania i ochrony powinny być dostępne w szerokim spektrum organizacji, niezależnie od ich wielkości czy sektora, w którym działają.

Kluczowe aspekty dotyczące zakresu obowiązywania dyrektywy obejmują:

1. Sektor publiczny: Wszystkie organy państwowe, regionalne i lokalne, w tym instytucje edukacyjne, służba zdrowia i inne jednostki administracji publicznej, są zobowiązane do wdrożenia mechanizmów ochrony whistleblowingowej.

2. Sektor prywatny: Dyrektywa jak i ustawa obejmuje również szeroki zakres podmiotów prywatnych, w tym małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP). Jednakże, dla organizacji zatrudniających poniżej 50 pracowników, przepisy przewidują elastyczność w stosowaniu wymogów, chyba że działają one w obszarach szczególnie wrażliwych na naruszenia prawa, takich jak finanse czy zapobieganie praniu pieniędzy.

3. Zakres tematyczny: Przepisy dotyczą zgłaszania naruszeń prawa w wielu obszarach, w tym ochrony środowiska, bezpieczeństwa publicznego, ochrony konsumentów, ochrony danych osobowych, a także zwalczania korupcji i prania pieniędzy.

   
   

Ochrona osób zgłaszających naruszenia prawa zakłada ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia, że osoby dokonujące zgłoszeń mogą robić to bez obawy przed odwetem.

Z tego względu, zarówno sektor publiczny, jak i prywatny muszą dostosować się do wymogów dyrektywy, wdrażając odpowiednie procedury i mechanizmy ochronne.

Obowiązek stworzenia przez pracodawców kanałów zgłoszeń nieprawidłowości przez sygnalistów wynika z konieczności zapewnienia pracownikom i współpracownikom bezpiecznego środowiska, w którym mogą oni zgłaszać obawy dotyczące potencjalnych naruszeń prawnych, etycznych lub innych ekscesów wewnątrz organizacji bez obawy przed odwetem.

Główne aspekty obowiązku nałożonego na podmioty zobowiązane:

1. Zakres ochrony:

Kanały zgłoszeń muszą umożliwiać pracownikom i innym osobom w danej organizacji (takim jak dostawcy, podwykonawcy, stażyści) zgłaszanie nadużyć prawa, nieetycznych działań lub zagrożeń dla interesu publicznego.

Obejmuje to szeroki zakres kwestii, od naruszeń prawa pracy, przez korupcję i pranie pieniędzy, po zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa oraz środowiska.

2. Anonimowość i poufność:

Kanały zgłoszeń muszą zapewniać anonimowość osób zgłaszających i chronić ich tożsamość, aby minimalizować ryzyko odwetu. Poufność informacji jest kluczowa, aby zachęcić potencjalnych sygnalistów do zgłaszania nieprawidłowości bez ryzyka stosowania wobec nich działań odwetowych.

3. Dostępność i łatwość użytkowania:

Systemy powinny być łatwo dostępne dla wszystkich potencjalnych sygnalistów, zarówno wewnętrznie w organizacji, jak i z zewnątrz. Może to obejmować specjalne systemy, dedykowane adresy e-mailowe, formularze internetowe, telefon zaufania czy nawet skrzynki na dokonywanie zgłoszeń w formie tradycyjnej.

4. Reakcja i działanie:

Organizacje są zobowiązane nie tylko do stworzenia kanałów zgłaszania, ale także do odpowiedniego reagowania na zgłoszenia i prowadzenia rejestru zgłoszeń wewnętrznych. Oznacza to konieczność weryfikacji zgłoszeń, przeprowadzania postępowań wyjaśniających, podejmowania działań następczych i, w razie potrzeby, informowania odpowiednich organów nadzorczych.

5. Ochrona przed odwetem:

Pracodawcy muszą zapewnić, że sygnaliści nie będą narażeni na działania odwetowe tj. negatywne konsekwencje związane z dokonaniem zgłoszenia, takie jak dyskryminacja, zastraszanie, degradacja zawodowa czy nieuzasadnione zwolnienie z pracy.

6. Promowanie kultury transparentności:

Stworzenie skutecznych kanałów zgłaszania jest również częścią szerszego celu promowania kultury transparentności i odpowiedzialności w organizacjach, gdzie otwarta komunikacja na temat potencjalnych problemów jest ceniona i chroniona.

Pracodawcy, którzy nie wdrożą skutecznych mechanizmów zgłaszania i ochrony sygnalistów, mogą być narażeni na sankcje prawne, a także na szkody dla swojej reputacji.

Implementacja tych systemów jest zatem nie tylko obowiązkiem prawnym, ale również elementem dobrych praktyk zarządzania i etyki biznesowej.

Zgodnie z Dyrektywą UE 2019/1937 w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii, znanej jako Dyrektywa o Ochronie Sygnalistów, pracodawcy w państwach członkowskich Unii Europejskiej muszą zapewnić kanały do zgłaszania nieprawidłowości przez sygnalistów, spełniając określone wymogi i dążyć do spełnienia wspólnych minimalnych norm zapewniających transparentność w miejscu pracy.

Organizacje publiczne i prywatne muszą stworzyć bezpieczne kanały zgłaszania, przez które pracownicy mogą zgłaszać naruszenia prawa Unii, które dostrzegli w kontekście związanym z pracą.

Firmy zatrudniające 50 lub więcej pracowników są zobowiązane do ustanowienia takich kanałów. Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) mogą podlegać pewnym ułatwieniom, ale wciąż muszą przestrzegać zasad ochrony sygnalistów, zwłaszcza w sektorach, gdzie ryzyko naruszeń jest wysokie.

Sektory określone jako szczególnie wrażliwe, takie jak finansowe czy ochrona zdrowia, mogą podlegać dodatkowym wymogom niezależnie od liczby zatrudnionych pracowników.

Kanały zgłaszania muszą umożliwiać zgłaszanie nieprawidłowości anonimowo i zapewniać ochronę danych osobowych zgodnie z przepisami o ochronie danych, takimi jak RODO.

Pracodawcy są również zobowiązani do informowania pracowników o dostępnych metodach zgłaszania i zapewnienia, że sygnaliści nie będą podlegać odwetowi za dokonanie zgłoszenia.